Đại tận hưởng tướng có những lúc khóc thầm.

Có lần tôi muốn mời Đại tướng viết một bài nhân hội nghị kỷ niệm 50 năm chiến thắng Việt Bắc, đó là năm 1997

Ông cũng dặn dò chúng tôi: viết lịch sử cần phản ánh được lịch sử oai hùng của dân tộc. Trong nhà toàn là cờ thêu, bức tượng… của anh em, đồng đội và quê hương gửi tặng.

Nhà sử học người Mỹ John Prados đánh giá Đại tướng là người làm thay đổi định hình lịch sử hiện đại. Một lần khác, tôi có dịp đưa cháu nội của ông Ngọc Trình, là một trong 34 người đầu tiên trong đội Việt Nam tuyên truyền phóng thích quân đến gặp Đại tướng.

Ảnh: Reuters Tôi được xúc tiếp Đại tướng nhiều lần, ông lúc nào cũng rất thẳng thắn. Ông Ngọc Trình đã hy sinh nhưng gia đình chưa nhận được chế độ chính sách gì. Ở chiến dịch Điện Biên Phủ, gắn với danh tiếng Đại tướng, phương châm tác chiến được thay đổi chỉ trước mấy tiếng trước khi nổ súng. Đại tướng vẫn đón tiếp chúng tôi ở bộ tràng kỷ cũ. Ngôi nhà của Đại tướng ở số 30 Hoàng Diệu, Hà Nội là vi la kiểu Pháp mà hầu như chơi trang hoàng gì nhiều.

Nghe xong tôi sẽ viết”. Có những chỉ huy người Pháp, Mỹ đánh giá cao Đại tướng và muốn gặp ông để “biết con người đã đánh bại mình”. Thư ký của Đại tướng cho biết Đại tướng nhiều khi còn khóc thầm vì nhiều anh em trong số 34 người đó mỗi người một nơi.

Đại tướng còn lên Thái Nguyên dự hội nghị cuối năm đó. Sau đó tôi cùng Đại tướng và thư ký là ông Nguyễn Huyên ngồi làm việc, Đại tướng lắng nghe suốt hai tiếng đồng hồ.

Và sau những cuộc tiếp xúc đó, họ hiểu ra người Việt Nam chỉ muốn hòa bình, chiến tranh là do các nước khác mang đến. Đại tướng đại diện cho môn phái chiến tranh quần chúng độc đáo của Việt Nam.

Lòng kiêu dũng của người làm tướng khác với người đội viên cầm súng đối diện với kẻ địch trên trận mạc, đó là dám cả quyết, dám chịu nghĩa vụ trước sinh mạng của hàng vạn con người, trước thành bại của cuộc chiến. Ông sống cuộc đời thanh liêm, không đòi hỏi “vì tôi cống hiến mà phải được cái này cái kia”.

Khi gặp Đại tướng, ông đã ký nhận ông Ngọc Trình là thành viên của đội để đề nghị có chế độ với gia đình ông. Ông gọi tôi đến và bảo: “Đã 50 năm rồi, tôi cũng quên nhiều, cậu nói lại cho tôi diễn biến chiến dịch. Đại tướng đại diện cho môn phái chiến tranh dân chúng độc đáo của Việt Nam.

Việt Anh (ghi). Nếu không có thuyết giáo quân sự của ông, Việt Nam không thể giành chiến thắng trong các cuộc chiến với các thần thế lớn mạnh hơn rất nhiều.